Op 1 januari 2018 werd de Hulp-en Voorzorgskas voor Zeevarenden (HVKZ) geïntegreerd in de Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (HZIV) en de RSZ. De HVKZ beheerde het socialezekerheidsstelsel van de zeevarenden. De RSZ nam de volgende opdrachten van de vroegere Hulp- en Voorzorgskas over:

  • registratie en controle van de aangifte van de loon- en arbeidstijdgegevens en de sociale bijdragen (integratie in Dimona en DmfA),
  • inning van de socialezekerheidsbijdragen,
  • beheer van de Poollijst,
  • toekenning van de rechten op wachtgelden, en
  • toekenning van de rechten op een vergoeding wegens zeegewenning.

Binnen de RSZ werd een beheerscomité zeevarenden opgericht. Het heeft een beslissingsbevoegdheid over Poolzaken en een adviserende bevoegdheid over de sociale zekerheid van zeevarenden.

De taken rond de registratie en controle van de aangifte van loon-en arbeidstijdsgegevens en sociale bijdragen zijn ondergebracht bij de Algemene Directie Identificatie en Controle van de Aangiften (ADII).

De inning van de sociale bijdragen werd geïntegreerd in de Algemene Directie van de Inningsdiensten (ADII).

Binnen de Algemene Directie Sociale Maribel en Overzeese Sociale Zekerheid (ADVII) werd een directie zeevarenden opgericht. Die is verantwoordelijk voor het beheer van de Poollijst, de wachtgelden en de zeegewenning. Deze directie is ook het expertisecentrum van de sociale zekerheid voor zeevarenden. In deze rol is ze verantwoordelijk voor de reglementering en de interne en externe communicatie rond dat onderwerp. Ten slotte organiseert de directie ook de vergaderingen van het beheerscomité zeevarenden.

Sociale zekerheid zeevarenden: reglementair kader

Op reglementair vlak werden er in 2018 inhoudelijk geen nieuwe initiatieven genomen. De uitvoeringsbesluiten die nodig waren om de integratie van de HVKZ in de HZIV en de RSZ te voltooien, werden gepubliceerd. In het 4de kwartaal 2018 startten we gesprekken op met de sociale partners. Die moeten leiden tot een modernisering van de sociale zekerheid van de zeevarenden.

Beheer van de Poollijst

Twee groepen worden ingeschreven op de Poollijst:

  • alle zeevarenden die tewerkgesteld zijn onder Belgische sociale zekerheid, en
  • werkloze zeelieden die ter beschikking staan van de Belgische maritieme sector.

Aantal ingeschreven zeevarenden Poollijst

Op 1 januari 2019 waren er 1.247 zeelieden ingeschreven in de Pool van de zeelieden. Het totale aantal ingeschrevenen op de Poollijst vertoont een dalende lijn. Vooral de daling van 2018 tegenover 2017 is betekenisvol en komt door veranderingen in de sectoren koopvaardij en zeesleepvaart.

De daling in de koopvaardij is het gevolg van de omvlagging van de GEFO-schepen van de Luxemburgse naar de Cypriotische vlag. De GEFO ruilde ook haar Belgische agent in voor een Duitse. Daardoor is de Belgische sociale zekerheid niet meer van toepassing op haar zeelieden. Zij werden dus geschrapt van de Poollijst.

De daling in zeesleepvaart is het gevolg van het uitvlaggen van schepen van Boskalis Offshore Transport Services. Daarbij hoort een verlies aan tewerkstelling onder de Belgische sociale zekerheid.

Er is wel een stijging van het aantal ingeschreven zeelieden merkbaar in de baggersector.

Op 1 januari 2019 behoorden 61% van de zeelieden ingeschreven in de Pool tot de koopvaardijsector, 29% tot de baggersector en 7% tot de zeesleepvaartsector. Het aandeel van de zeelieden ingeschreven voor de baggersector neemt elk jaar licht toe. De B-Pool en de shoregang zijn uitdovende categorieën.

De meerderheid van de ingeschreven zeelieden woont in België (55% op 1 januari 2019). De zeelieden die in het buitenland wonen, wonen behalve twee uitzonderingen allemaal in een EER-lidstaat.

Aantal ingeschreven zeevarenden naar geslacht

Het beroep van zeevarende onder de Belgische sociale zekerheid is van oudsher een mannelijk beroep. Het aantal vrouwen in zeevarende beroepen blijft zeer beperkt.

Aantal ingeschreven zeevarenden naar rang

De overgrote meerderheid van de ingeschreven zeelieden zijn officieren (90% van het aantal ingeschreven op 1 januari 2019). Het aantal scheepsgezellen onder Belgische sociale zekerheid blijft beperkt tot 10%.

Deze verhouding tussen officieren en scheepsgezellen is terug te vinden in zowel de koopvaardij als de baggersector. Enkel de zeesleepvaartsector heeft een andere verhouding, maar door het beperkte aantal ingeschreven zeelieden van die sector heeft dat geen invloed op de globale verhouding tussen officieren en scheepsgezellen.

Beheren wachtgelden zeevarenden

De uitbetaalde wachtgelden dalen constant door de huidige werking van het poolstelsel.

De grafiek toont de evolutie van de uitgaven wachtgelden en de uitbetaalde dagen wachtgelden. Ze vertonen éénzelfde dalende lijn. Enkel de categorie zeevarenden is een ‘dynamische’ groep met beperkte in-en uitstroom van zeevarenden. De categorieën B-Pool en shoregangers zijn uitdovend.

Beheer van de zeegewenning

De zeegewenning geeft studenten aan maritieme instituten de mogelijkheid om de vaarttijd te behalen die nodig is om na hun studies een zeevarend beroep uit te oefenen. Dat maakt van de zeegewenning een belangrijk instrument voor de doorstroming van de studenten naar zeevarende beroepen. Ze kent nog steeds een (kleine) toename van het aantal deelnemers. De uitgaven in 2018 waren lager dan in 2017 omdat de gemiddelde duur van een reis in 2018 gedaald is tegenover 2017.