Werkgevers ondersteunen

De RSZ-inspectiediensten ondersteunen werkgevers en mandatarissen door hen te adviseren en te controleren bij de toepassing van de sociale wetgeving en het opstellen van hun aangiften.

Zo informeren ze werkgevers, werknemers, hun vertegenwoordigers of hun mandatarissen over de wetgeving, die voortdurend in beweging is. Voor een deel vervullen ze die informatieopdracht via kantoren in de verschillende provincies van het land nieuw venster.

Nieuw ingeschreven werkgevers bezoeken

De inspectiediensten van de RSZ voeren sinds enkele jaren systematische onderzoeken uit bij nieuw ingeschreven werkgevers. Een aanzienlijk aantal nieuw ingeschreven werkgevers krijgt systematisch na de indiening van een eerste kwartaalaangifte een bezoek van een sociaal inspecteur. Dit bezoek heeft een dubbel doel: zowel informeren als controleren.

Op basis van de ervaring opgedaan bij vorige onderzoeken, werd deze actie voortgezet en verbeterd in de loop van 2017. Eind 2017 werden 1.614 onderzoeken afgesloten. De werkgevers die bezocht werden, situeerden zich in belangrijke mate binnen de horeca, de bouw en de handel.

Deze onderzoeken gaven de inspecteurs doorgaans een goed zicht op de problemen van startende werkgevers. Ze stelden vast dat er nog steeds een grote behoefte is aan correcte informatie, die vaak de specifieke bevoegdheden van de RSZ-inspecteurs overschreed. Zo kregen de inspecteurs nog steeds heel wat vragen in verband met de verplichtingen rond het arbeidsreglement en gelegenheidsarbeid. De bevoegde inspectiediensten werden systematisch van deze vragen op de hoogte gebracht. Andere diensten uit het netwerk van de sociale zekerheid, zoals onder meer het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s Fedris, werden dan weer in kennis gesteld van het ontbreken van een polis voor arbeidsongevallen of van andere verplichtingen.

Tijdens de onderzoeken bleek dat meerdere werkgevers die onder het toepassingsgebied vielen, nog altijd onvoldoende op de hoogte waren van hun verplichtingen op het vlak van de aangifte van werken en hoofdelijke aansprakelijkheid – het zogenaamde ‘Artikel 30bis’.

Onregelmatigheden en inbreuken

Dankzij de onderzoeken hebben we in een vrij vroege fase onregelmatigheden op het gebied van aangevraagde doelgroepverminderingen blootgelegd. Zo vermeden we dat we aangiftes in een latere fase moesten blokkeren, of moesten rechtzetten met terugwerkende kracht.

Een aantal van deze onderzoeken hebben er ook toe geleid dat we het statuut van de aangetroffen personen (met name of ze al dan niet onderworpen waren aan de sociale zekerheid) tijdig in vraag konden stellen. Zo konden de interne diensten hierover sneller advies verlenen. Bovendien werden tijdens deze controles bij een zeer beperkt aantal werkgevers (9) ernstige inbreuken (tewerkstelling van illegalen, niet-aangegeven werknemers...) vastgesteld, die dan aan de bevoegde gerechtelijke instanties werden gemeld.

Tot slot waren er ook nog werkgevers van wie de gegevens in het werkgeversrepertorium geschrapt of aangepast moesten worden.

Onderzoeken bij werkgevers uitvoeren

Op verzoek van onze eigen diensten – maar ook van andere instellingen of van de gerechtelijke overheid – voeren we onderzoeken uit bij werkgevers. Een werkgever kan het voorwerp uitmaken van verschillende onderzoeken, die uitgaan van verschillende organisaties, instellingen of ook van werknemers. Het is dus mogelijk dat in hetzelfde jaar verscheidene onderzoeken over dezelfde werkgever worden afgesloten.

De eerste tabel bevat de resultaten van de RSZ-Inspectie voor het hele jaar 2017.De tweede tabel bevat de resultaten van de Sociale Inspectie, die op 1 juli 2017 bij de RSZ geïntegreerd werd. Beide tabellen bevatten dus gegevens uit databanken over onderzoeken die beide diensten in de loop van 2017 afgehandeld hebben.

Oorsprong van de onderzoeksaanvragen (RSZ)
Oorsprong Aantal onderzoeken
Onderzoeken op initiatief van de inspectie (opsporing, technische en financiële controles sociale secretariaten...) 11.943
Onderzoeken uitgevoerd ter ondersteuning van de andere diensten van de RSZ (behalve niet-ontvangst DmfA) 7.309
Onderzoeken bij niet-ontvangst van DmfA 14.039
Aanvragen afkomstig van buiten de RSZ (andere inspecties, samenwerking met andere inspecties, auditeurs…) 6.786
Totaal 40.077
Oorsprong van de onderzoeksaanvragen (Sociale Inspectie)
Oorsprong Aantal onderzoeken
Initiatief + FOD Sociale Zekerheid 5.352
RSZ 1.165
SIOD en arrondissementscellen 5.993
Externe oorsprong 4.967
Totaal 17.477
Types onderzoek (RSZ)
Types onderzoek Aantal onderzoeken
Nazicht van de bijdragegrondslag 594
Onderzoeken als gevolg van kantschriften van de arbeidsauditeurs 459
Algemene controles van de wetgeving op het gebied van sociale zekerheid 603
Verificatie van de onderwerping van personen aan de sociale zekerheid 1.529
Verificatie van de verplichte aangifte van werkzaamheden 511
Gecoördineerde controles met andere inspecties om zwartwerk op te sporen 4.534
Verificatie van gegevens in de DmfA 5.385
Ontbrekende DmfA bij werkgevers niet aangesloten bij een erkend sociaal secretariaat, of DmfA die een direct bezoek aan de werkgever vereist 5.567
Onderzoeken naar failliete werkgevers 9.721
Controles bij sociale dienstverrichters (erkende sociale secretariaten en niet-erkende dienstverrichters) 10.670
Tewerkstelling buitenlandse werknemers – Beroepskaart – Limosa 123
Controles bij lokale en openbare besturen 381
Totaal 40.077
Types onderzoek (Sociale Inspectie)
Aantal onderzoeken
Sociale Zekerheid 12.042
Artikel 30bis 1.064
Artikel 30ter 30
Artikel 17– Sociaal-culturele sector 14
Onmiddellijke aangifte tewerkstelling 9.606
Sociale zekerheid buitenlanders 1.476
LIMOSA 1.603
Stilzwijgers 96
Faillissementen 13
Jaarlijkse vakantie 2.497
Ziekte- en invaliditeitsverzekering 594
Kinderbijslag 185
Sociale documenten 7.446
Arbeidsongevallen 6.606
Deeltijdse arbeid 3.404
Arbeidsvergunning 1.258
Illegaal verblijf 211
Buitenlandse zelfstandigen – wet 1965 283
Strafwetboek - ECOSOC 191
Diverse 1.145
Totaal 49.764

De volgende tabellen tonen het aantal werkgevers en onderzoeken per activiteitssector.

Gecontroleerde sectoren (RSZ)
Sector Onderzoeken Werkgevers
Adminstratieve activiteiten en ondersteuning 2.448 1.433
Bouwnijverheid 7.054 4.472
Distributie van water, afval- en afvalwaterbeheer en sanering 99 62
Exploitatie van en handel in onroerend goed 540 379
Extraterritoriale organisaties en lichamen 28 14
Financiële activiteiten en verzekeringen 476 346
Gespecialiseerde, wetenschappelijke en technische activiteiten 1485 1101
Groot- en detailhandel, reparatie van auto's en motorfietsen 6.837 4.615
Huishoudens als werkgever van huishoudelijk personeel, niet-gedifferentieerde productie van goederen en diensten 156 110
Informatie en communicatie 594 407
Kunst, amusement en recreatie + overige diensten 2.088 1.458
Landbouw, jacht, bosbouw en visserij 483 396
Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening 755 554
Nijverheid 1.923 1.377
Nog niet ingeschreven werkgevers 1.272 1.270
Onderwijs 294 172
Openbaar bestuur en defensie, verplichte sociale verzekeringen 759 741
Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom en gekoelde lucht 23 14
Verschaffen van accommodatie en maaltijden 8.520 5.231
Vervoer en opslag 1.848 1.237
Winning van delfstoffen 11 5
Totalen 37.693 25.394
Gecontroleerde sectoren (Sociale Inspectie)
Sector Onderzoeken Werkgevers
Landbouw – Jacht – Bosbouw – Visserij en aquacultuur 361 340
Winning van delfstoffen: steenkool, aardolie, aardgas, ertsen, stenen en zand, ondersteunende activiteiten 4 4
Voedingsindustrie, dranken, tabak 450 432
Vervaardiging van textiel – Kleding – Bont – Leer - Lederwaren – Schoeisel – Vervaardiging van artikelen van hout, van papier en karton – Drukkerijen – Reproductie van opgenomen media 105 103
Petroleumindustrie, Chemie, Farmaceutica, Rubber en kunststof, Pesticide, Detergent, Lijm 74 72
Staalindustrie – Metaalindustrie – Vervaardiging, herstelling van machines, voertuigen, motoren, elektrische apparaten, informatica, optische- en medische instr., uurwerken, juwelen, metaalschrijnwerk, meubelen, sportartikelen en speelgoed, nucleair materiaal, wapens 458 446
Productie en distributie van elektriciteit, gas, stoom, water, Inzameling, verwerking en verwijdering van afval; terugwinning 65 59
Bouwnijverheid – Slopen – Boring – Projectontwikkeling 4.005 3.738
Groot- en kleinhandel (brandstoffen inbegrepen) - Onderhoud en herstel van voertuigen en andere persoonlijke artikelen 3.093 2.934
Vervoer – Opslag – Posterijen en koeriers – Goederenbehandeling 864 796
Hotels – Restaurants – Traiteurs – Cafés – Discotheken 4.496 4.228
Informatie – Communicatie – Persagentschap – Uitgeverij – Bioscoop – Radio – Televisie – Telecommunicatie – Informatica 166 155
Financiële bemiddelaars – Verzekeringen – Krediet – Vastgoedactiviteiten – Verwante activiteiten 206 196
Gespecialiseerde activiteiten: juridisch, boekhouding, architectuur, engineering, speurwerk, publiciteit, fotografie, marktonderzoek, dierenarts, vertaler 1.662 1.316
Openbaar bestuur– Onderwijs – Gezondheidszorg – Sociale actie – Vakverenigingen – Religieuze organisaties – Kunst, Spektakel, Recreatie – Sport, ontspanning en recreatie – Herstelling aan huis van apparaten - Andere persoonlijke diensten: haarverzorging, begrafeniswezen - Andere persoonlijke diensten: haarverzorging, begrafeniswezen 1.394 1.279
Activiteiten van huishoudens – Diensten van huishoudelijk personeel 38 43
Extraterritoriale organisaties en lichamen – Onvoldoende omschreven activiteiten 26 26
Onbekend 10 8
Totaal 17.477 16.175

Resultaten van de onderzoeken

Als gevolg van onderzoeken bij werkgevers door de RSZ-Inspectie zijn in 2017 voorstellen gedaan tot regularisatie van bijdragen voor een totaalbedrag van 239.500.000 euro. Het gaat hier niet om werkelijk geïnde sommen, maar om bedragen die de inspectie voorstelt om te boeken.

Toezicht houden op de erkende sociale secretariaten

Erkende sociale secretariaten zijn vzw’s die bestaan uit organisaties die de werkgevers vertegenwoordigen. Ze vervullen de patronale formaliteiten voor werkgevers die bij hen zijn aangesloten.

Een erkenning als sociaal secretariaat wordt toegekend of ingetrokken door de minister van Sociale Zaken. Die baseert zich daarvoor op een gemeenschappelijk verslag van de Sociale Inspectie en de inspectiedienst van de RSZ. Erkenning houdt voordelen in – zoals het exclusieve recht om de verschuldigde bijdragen van aangesloten werkgevers te innen – maar brengt ook verplichtingen mee. Het is op de naleving van die verplichtingen dat de inspectiediensten van de RSZ toezicht houden.

Aantal werkgevers aangesloten bij een erkend sociaal secretariaat

Verdeling van aangesloten en niet-aangesloten werkgevers

  2013 2014 2015 2016 2017
Aangesloten werkgevers 88,99% 88,78% 88,24% 88,08% 88,01%
Niet-aangesloten werkgevers 11,01% 11,22% 11,76% 11,92% 11,99%

In 2017 was 88,01% van de werkgevers aangesloten bij een erkend sociaal secretariaat (ESS).

Van de werkgevers die de Inspectie controleerde, waren er 48,59% aangesloten bij een erkend sociaal secretariaat.

Als gevolg van controles bij de erkende sociale secretariaten in 2017, werden nog 1.410 extra onderzoeken voortgezet bij werkgevers van wie ons geen aangifte had bereikt.

Het toezicht op de activiteiten van erkende sociale secretariaten krijgt concrete vorm via systematische controles. Bovendien controleren we de erkenning. Diverse andere controles gebeuren op verzoek van interne afdelingen of van derden. Tijdens de systematische controles wordt nagegaan of:

  • erkende sociale secretariaten de informatie van de werkgever correct gebruiken om de sociale documenten en de aangiften op te stellen (technische controles);
  • erkende sociale secretariaten de bedragen die de werkgevers aan hen hebben overgemaakt, correct en tijdig doorstorten aan de RSZ (financiële controles);
  • de niet-ontvangst van aangiften niet te wijten is aan een onregelmatigheid van het erkende sociaal secretariaat (stilzwijgerscontrole);
  • erkende sociale secretariaten nog voldoen aan alle wettelijke voorwaarden voor erkenning (administratieve controles).

Aantal uitgevoerde onderzoeken bij erkende sociale secretariaten

In 2017 werden er globaal 10.586 onderzoeken gedaan bij de erkende sociale secretariaten. De volgende tabel geeft een meer gedetailleerd overzicht per type van onderzoek.

Aantal uitgevoerde onderzoeken bij erkende sociale secretariaten
Type onderzoek Aantal
Stilzwijgers 3689
Technische controles 4446
Financiële controles 31
Administratieve controles 36
Dossiers onderzocht in het kader van financiële controles 2384
Totaal 10.586

Invoering van de 'kwaliteitsbarometer'

Eind 2016 volgden zowel erkende sociaal secretariaten als inspecteurs infosessies over de invoering van de kwaliteitsbarometer. Begin 2017 is dan het juridisch kader in voege getreden. Vanaf dan werden de verschillende onderzoekstypes (stilzwijgers-, technische, financiële en administratieve controles, en ook controles op de anomalieën) uitgewerkt en georganiseerd. Deze onderzoekstypes stemmen overeen met de nieuwe indicatoren en subindicatoren die eerder al voor de werking van de kwaliteitsbarometer uitgewerkt waren. Alles gebeurde in nauw overleg met vertegenwoordigers van de Unie van erkende Sociale Secretariaten. Per controletype hebben we minimale kwaliteitsnormen vooropgesteld, waarbij voor de eerste cyclus waarbinnen de barometer toegepast wordt, dus een soort nulmeting van toepassing is.

Sommige van de deelcontroles pas uitgevoerd kunnen worden nadat alle DmfA-aangiftes van een vorig kalenderjaar volledig verwerkt zijn. Omdat de hele cyclus waarbinnen de controles verlopen gespreid is over een periode van 2 jaar, zal de eerste eindevaluatie pas eind 2018 kunnen worden afgerond.

Toezicht op de niet-erkende sociale dienstverrichters

Ondertussen hebben we in samenwerking met Smals en met de Directie van de Identificatie in de loop van 2017 ook verder werk gemaakt van het in kaart brengen van de verschillende types van niet-erkende dienstverrichters. Niet-erkende sociale dienstverrichters zijn mandatarissen die – in naam van en voor rekening van werkgevers – verplichtingen op het gebied van sociale zekerheid vervullen. Ze staan daarvoor in nauw contact met de instellingen van de sociale zekerheid.

We werkten een methodologie uit om ook niet-erkende dienstverrichters te selecteren. De bedoeling is om er gelijkaardige controles (met uitzondering van de financiële) te doen als bij de erkende. Die controles zouden gebaseerd zijn op dezelfde indicatoren en subindicatoren van de kwaliteitsbarometer als bij de erkende sociaal secretariaten.

De sociale dienstverrichters zijn niet erkend door de minister en hebben dus ook niet dezelfde rechten als de erkende sociale secretariaten. In tegenstelling tot de erkende sociale secretariaten mogen ze niet de titel ‘sociaal secretariaat’ voeren, en ze mogen geen bijdragen innen.

Samenwerken met de gerechtelijke instanties

Kantschriften

Een kantschrift is een geschreven stuk dat magistraten van het openbaar ministerie en onderzoeksrechters richten aan de politie en andere onderzoeksdiensten bij de overheid, bijvoorbeeld de arbeidsinspectie. In het kantschrift geven ze de opdracht om een onderzoeksdaad (ook wel: ‘onderzoeksverrichting’) uit te voeren.

De kantschriften die uitgaan van de arbeidsauditoraten zijn in 2017 hetzij rechtstreeks naar de Provinciale Directies gestuurd, hetzij samengebracht in een cel van het secretariaat bij het hoofdbestuur van de Algemene Directie van de Inspectiediensten. Via deze kantschriften geven de magistraten van het arbeidsauditoraat, of soms ook onderzoeksrechters, informatie op basis van het administratief dossier. Andere diensten binnen de RSZ gebruiken ze ook om onderzoeken op het terrein of bijkomende inlichtingen te vragen.

De volgende tabel toont de evolutie van het aantal kantschriften dat in de loop van 2017 aan de RSZ, en dan in hoofdzaak aan de Inspectiediensten van de RSZ, doorgestuurd is:

  2013 2014 2015 2016 2017
Aantal ontvangen kantschriften 3010 2843 2698 2283 2464

Pro Justitia

De kernopdracht van de RSZ bestaat uit het inzamelen van administratieve gegevens en het innen van sociale bijdragen. Daarom benaderen we werkgevers vaak op een administratieve manier. Toch zijn er hoe langer hoe meer gevallen die eerder om een strafrechtelijke aanpak vragen.

In die gevallen stellen we ernstige inbreuken vast, of botsen we op een weigering van de werkgever om zijn situatie in overeenstemming te brengen met de wettelijk voorgeschreven regels – bijvoorbeeld door aangifte te doen van het loon dat hij verschuldigd is. Voor zulke inbreuken stellen we een pro justitia op die wordt doorgestuurd naar de arbeidsauditoraten.

De volgende tabel toont de evolutie van het aantal pro justitia’s en het aantal betrokken werknemers.

Aantal opgemaakte pro justitia’s (RSZ)
  2013 2014 2015 2016 2017
Aantal opgemaakte pro justitia’s 505 463 528 602 576
Aantal betrokken werknemers 1158 882 1092 1471 1273
Aantal opgemaakte pro justitia’s (Sociale Inspectie)
  2017
Aantal opgemaakte pro justitia’s 3.520

De volgende tabel toont het totale aantal inbreuken opgenomen in deze pro justitia’s. Een persoon kan voor meerdere inbreuken in eenzelfde pro justitia voorkomen.

Type onderzoek Aantal
Betalingsfraude 30
Checkin@work 201
Dimona 663
Frauduleuze onderwerpingen 131
Limosa 307
Onjuiste of ontbrekende DmfA 11
Sociale documenten 265
Tewerkstelling van buitenlandse werknemers 5
Uitkeringsfraude 26
Valsheid, gebruik van valse stukken en oplichting in het sociale strafrecht 95
Verhindering van toezicht 74
Totaal 1808